Regeneracja! po raz czwarty. Rośniemy i nie zatrzymujemy się

Za nami IV. Kongres Regeneracja!, który z roku na rok rośnie i zyskuje na znaczeniu. Po raz drugi spotkaliśmy się w Dąbrowie Górniczej, po raz pierwszy zaś całe wydarzenie trwało dwa dni. Były to dwa dni wypełnione dyskusjami i warsztatami poświęconymi najważniejszym tematom kształtującym naszą teraźniejszość i najbliższą przyszłość.

Dąbrowa Górnicza, miasto poprzemysłowe, z tradycjami rewolucyjnymi, które dziś odważnie podąża ścieżką zrównoważonego rozwoju, tak jak w zeszłym roku okazało się idealnym miejscem do debatowania, spierania się i szukania rozwiązań w zakresie mieszkalnictwa, praw pracowniczych i polityki przemysłowej w kontekście postępów sztucznej inteligencji i zagrożenia w postaci zmian klimatycznych. Nic dziwnego, że waga tej problematyki przyciągnęła ok. 850 osób, które w ciągu obu dni wzięły udział w Kongresie Regeneracja!.

Regeneracja! jest przede wszystkim konferencją ekonomiczną, zatem tak jak w poprzednich latach dyskusja otwierająca wydarzenie odbyła się w udziałem znakomitego ekonomisty, tym razem prof. Marcina Piątkowskiego z Akademii Leona Koźmińskiego i wiodącego ekonomisty w Banku Światowym, jednego z najbardziej znanych na świecie polskich ekspertów na tym obszarze. W debacie o możliwości nowego modelu rozwoju Polski prof. Piątkowski rozmawiał z gwiazdą tegorocznych wyborów prezydenckich prof. Joanną Senyszyn i bardzo polemicznie nastawionym drem Michałem Możdżeniem z Polskiej Sieci Ekonomii.

Nie ma dziś wątpliwości, że źródła polskiego wzrostu gospodarczego minionych trzydziestu lat się wyczerpują, i że podstawą działania na dziś jest budowa systemu silnych, innowacyjnych i jak najbardziej inkluzywnych instytucji, które pozwolą połączyć nową dynamikę gospodarczą z dbałością o równość i spójność społeczną. Pozwolą one przedsiębiorczość i pracowitość Polek i Polaków skutecznie przekuć we wspólne dobro, byśmy mogli skutecznie odpowiedzieć na niepokojące wyzwania współczesności.

Jednym z najbardziej palących zagadnień dominujących na Kongresie była sytuacja mieszkalnictwa – mówiąc wprost: kryzysu mieszkaniowego. Narastające problemy z dostępnością cenową mieszkań w Polsce są dziś zmorą młodego pokolenia. Nieprzypadkowo tegorocznej Regeneracji towarzyszyła publikacja raportu PLSE pt. „Betonowe złoto. Jak poprawić dostępność mieszkań w Polsce?” Autorzy i autorki tej pracy, oprócz diagnozy mówiącej o wzrastającym przeludnieniu lokali mieszkalnych i ich szybujących cenach, wskazują w niej m.in. na potrzebę rozwoju budownictwa społecznego, spółdzielczości, a także wprowadzenia podatku katastralnego, który nie przestaje budzić kontrowersji. Bez tych kontrowersji nie odbyło się na Kongresie ani nie obędzie się bez nich w dalszej debacie publicznej na ten temat. Materiału do dyskusji starczy zapewne na kolejny Kongres.

Inny z tegorocznych raportów Polskiej Sieci Ekonomii, „Jeszcze książka nie zginęła? Raport o stanie polskiego rynku książki”, stał się również punktem wyjścia jednego z paneli w ścieżce Regeneracja! Kultury. To nowy blok tematyczny na Kongresie Regeneracja i objął debaty, które – jak się okazało – cieszyły największym zainteresowaniem słuchaczy i słuchaczek. Na panelach „Zwrot ludowy – czy czeka nas prawdziwa zmiana społeczna” z udziałem Jana Śpiewaka i Magdaleny Okraski , „Twórczość w epoce AI” oraz „Plemiona klatki, imaginaria…” z udziałem filozofó prof. Andrzeja Ledera, Jana Sowy i Michała Krzykawskiego sala pękała w szwach. W dyskusji o godziwym wynagradzaniu autorów uczestniczył znany pisarz Zygmunt Miłoszewski.

Gorącą debatę wywołał temat wynagradzania pracy twórczej w epoce AI – ale też w kontekście oligopolizacji dystrybucji prasy i książki w Polsce. Temat podjęty był już w raporcie Polskiej Sieci Ekonomii pt. Jeszcze książka nie zginęła?, który przygotowany został na zlecenie Instytutu Książki. Nowe modele wynagradzania wydają się dziś koniecznością, jednak to jaka ma być w nich rola państwa, organizacji zbiorowego zarządzania, takich jak o Stowarzyszenie Autorów ZAIKS, Patron Ścieżki Regeneracja Kultury, jaka organizacji branżowych tj. Izba Wydawców Prasy jest przedmiotem poważnych dyskusji. Wydaje się, że płaszczyzną porozumienia pomiędzy różnymi interesariuszami, w tym również użytkowniczkami i użytkownikami cyfrowej kultury, jest przekonanie, że ci, którzy najwięcej zarabiają, a zatem platformy dystrybucyjne, powinny sprawiedliwe dzielić się z twórcami.

Wielkie zainteresowanie wzbudziło spotkanie autorskie Marcina Giełzaka i Jakuba Dymka, twórców podcastu „Dwie Lewe Ręce”.

Ścieżką o największej liczbie paneli była Regeneracja! Gospodarki. Gośćmi IV. edycji Kongresu byli przedstawiciele dużych instytucji finansowych, m.in. Narodowego Banku Polskiego i Banku Ochrony Środowiska. W ramach tego bloku odbyła się też dyskusja o proponowanym przez PLSE tzw. podatku zdrowotnym – miałby być on płacony przez duże firmy mające wpływ na zdrowie publiczne i stanowić alternatywę dla niedomagającego systemu składkowego. – Cieszy nas, że obok tematów spółdzielczości i średnich miast, coraz silniej włączamy do rozmowy również obszary związane z bankowością i rynkiem kapitałowym. To znak, że Regeneracja staje się miejscem, w którym spotykają się wszystkie nurty progresywnej ekonomii i nie boja się podejmować najtrudniejszych tematów – podkreśliła Zofia Łapniewska, współprzewodnicząca PLSE.

Regeneracja nie odbyłaby się oczywiście bez poruszenia problemów świata pracy. W tym roku w panelu o problemach młodych na rynku pracy wzięła udział Zofia Smełka-Leszczyńska, autorka popularnej książki „Cześć pracy. O kulturze zap***dolu”.

W ścieżce tematycznej Regeneracja! Miast nie mogło zabraknąć miejsca na panel o bezpieczeństwie żywnościowym, które w dobie coraz bardziej kruchych łańcuchów dostaw i protestów rolników staje się coraz bardziej palącym problemem. Partnerka kongresu Spółdzielnia PLZ, miała okazję przedstawić swoje inicjatywy łączące miasto z wsią, które w inspirujący sposób wzmacniają rezyliencję Polski na tym obszarze. Podczas otwarcia zaprezentowano też realizowany razem ze Spółdzielnią PLZ projekt Regenerator Miast, w którym uczestniczy kilkanaście samorządów.

Nie gasną spory o przyszłość energetyki, było to więc temat obecny i na Kongresie w Dąbrowie. ścieżka Regeneracja! Energetyki skupiła się jednak na zbyt często pomijanym – społecznym – aspekcie problemu. Dyskusje krążyły wokół dwóch tematów: tego jak energetyka obywatelska może przyczynić się do poprawy bezpieczeństwa kraju również w kontekście zagrożenia wojną, oraz jak skutecznie budować ją oddolnie, korzystając z doświadczenia działaczy trzeciego sektora.

W tym roku, dzięki wzrostowi znaczenia samego Kongresu, wzbudził on zainteresowanie polityków. Podczas otwarcia przemawiała Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk. W debacie o dostepnym mieszkalnictwie głos zabrał Tomasz Lewandowski, podsekretarz stanu i Ministerstwie Rozwoju i Technologii. Odbyła się dyskusja z udziałem wicemarszałkini Senatu Magdaleny Biejat i wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego Marka Gzika. Jednak największym frekwencyjnym i medialnym hitem okazała się debata o przyszłości polskiego modelu rozwoju pomiędzy byłym premierem Mateuszem Morawieckim a Adrianem Zandbergiem z Partii Razem, prowadzona przez współprzewodniczącego PLSE Jana Oleszczuka-Zygmuntowskiego. Jak łatwo można się domyśleć, dyskutanci nie szczędzili sobie ciosów retorycznych, a nabita po brzegi Sala Teatralna Pałacu Kultury Zagłębia kipiała od emocji.

Kongres Regeneracja to jednak nie tylko „gadające głowy”. Ważne, by tematyka zrównoważonego rozwoju i inkluzywnej gospodarki znalazła konkretny wyraz w praktyce międzyludzkiej współpracy. Temu służą warsztaty, których w tym roku było na Kongresie więcej, i których ma być jeszcze więcej kolejnych latach. Były one poświęcone projektowaniu m.in. chatbotów dla związków zawodowych i ćwiczeniu kompetencji niezbędnych w rozwijaniu zielonej energetyki. Do warsztatów zaliczał się też wikimaraton ekonomiczny polegający na wspólnym edytowaniu haseł z Wikipedii – wspierany przez przedstawiciela Stowarzyszenia Wikipedia Polska.

Regeneracji nie byłoby bez kluczowych partnerów Kongresu. Współorganizatorkami IV. edycji, oprócz Polska Sieć Ekonomii, były Miasto Dąbrowa Górnicza i Fabryka Pełna Życia. Partnerem głównym była Sieć Badawcza Łukasiewicz, poza tym m.in. Stowarzysznie Autorów ZAiKS oraz Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia – pierwszy i na razie jedyny związek metropolitalny miast w Polsce.

– Regeneracja 2025 pokazała, że coraz więcej Polek i Polaków szuka odpowiedzi na pytanie, jak zbudować sprawiedliwą gospodarkę, która łączy lokalność, innowacje i solidarność – mówi Jan Oleszczuk-Zygmuntowski.

Jednak najcenniejszym wkładem w Kongres okazał się udział kilkuset uczestniczek i uczestników z całej Polski, którzy pojawili się w Dąbrowie Górniczej przede wszystkim jako ludzie, dla których przyszłość Polski i Europy ma wymiar społeczny i wspólnotowy. Regeneracja, jak co roku, była przede wszystkim spotkaniem osób zainteresowanych budową nowej wspólnoty. Będzie tak i za rok, na V. Kongresie Regeneracja, na który Polska Sieć Ekonomii ma przyjemność zaprosić Państwa już dziś.